Pottenbakken thuis zonder draaischijf: handvormen voor beginners

Pottenbakken zonder draaischijf heet handvormen: je bouwt een werkstuk op door klei te knijpen, te rollen of tot platen uit te rollen. Thuis heb je vooral een geschikte werkplek, klei en eenvoudig boetseergereedschap nodig. Wil je echte keramiek maken, dan moet keramische klei daarna in een keramiekoven worden gebakken. Zelfdrogende klei is een alternatief voor decoratieve voorwerpen, niet voor gebruiksservies.

In het kort

Een knijpschaaltje is een goed beginnersproject. Hoge vormen en handvatten vragen meer oefening. Een goed eerste project is een sieradenschaaltje met gelijkmatige wanden en een eenvoudige, afgeronde rand. Luchtdroog, leerhard en gebakken betekenen niet hetzelfde. Een draaischijf maakt van klei geen keramiek. De kleisoort en het bakken doen dat. Een droog sieradenschaaltje stelt andere eisen dan een drinkbeker of een waterhoudende vaas.

Wat heb je nodig?

• Zelfdrogende klei, bijvoorbeeld DAS wit van 1 kg. Dit is een decoratieve kleimassa, geen vervanging voor gebakken servies.
• Of keramische boetseerklei. Vraag het atelier dat je werk bakt welke klei bij hun stookprogramma past en koop pas daarna.
• Een houten werkplank of boetseerplaat die je niet voor voedselbereiding gebruikt
• Twee even dikke uitrollatjes en een eenvoudige kleiroller
• Een sponsje, modelleerhoutje en stompe kleispatel (een plastic kaartje kan als gladstrijker dienen)
• Afdekfolie, een klein waterpotje en een opvangbak voor kleiresten
• Acrylverf voor volledig droge zelfdrogende klei. Verf of vernis maakt een voorwerp niet waterbestendig of voedselveilig.

Voor keramiek vraag je het atelier apart naar biscuitstook, glazuren en glazuurstook, en naar maximale afmetingen en voorwaarden.

Zie ook de productinformatie voor DAS-klei.

Stap voor stap

Stap 1: Kies klei en eindgebruik Maak je enkel een droog decoratieschaaltje, dan is zelfdrogende klei een eenvoudige start. Voor gebruiksservies kies je keramische klei en laat je je begeleiden door een atelier. Meng verschillende kleisoorten niet zomaar, want samenstelling, krimp en verwerking kunnen verschillen. Bewaar de verpakking.

Stap 2: Bereid de werkplek voor Werk op een stabiele tafel met een kleine hoeveelheid klei en dek de rest luchtdicht af. Kneed keramische klei zorgvuldig soepel, zonder luchtzakken naar binnen te vouwen. Verwerk zelfdrogende klei volgens de verpakking. Gebruik water spaarzaam, want een te natte kleimassa verliest stevigheid.

Stap 3: Vorm een knijpschaaltje Neem voor een eerste oefening ongeveer 200 tot 300 gram klei. Maak een bal en druk je duim in het midden, zonder door de bodem te gaan. Draai het werk langzaam in je hand en knijp telkens een klein stukje tussen duim en vingers. Streef naar gelijkmatige wanden van ongeveer 6 tot 8 mm. Voel de overgang tussen bodem en wand. Een dikke bodem met flinterdunne randen droogt ongelijkmatig en kan scheuren. Maak de vorm liever iets kleiner dan de wand steeds verder uit te rekken.

Stap 4: Probeer rollen op een proefstuk Maak een gelijkmatige bodem en rol kleiworstjes van ongeveer een centimeter dik. Bouw een lage wand op met opeenvolgende rollen. Bij keramische klei kras je de aansluitingen licht op, bevochtig je ze met kleislib en druk je ze goed dicht. Werk de naad ook aan de binnenkant samen. Voor zelfdrogende klei volg je de verbindingsmethode van de fabrikant, want veel water kan de aansluiting verzwakken. Oefen eerst met een laag potje.

Stap 5: Oefen met kleiplaten Rol een stuk klei tussen twee latjes tot een plaat van ongeveer 6 mm. Maak de plaat voorzichtig los van de ondergrond. Snijd met een stompe spatel een ovale of ronde vorm en buig de rand licht omhoog voor een tweede sieradenschaaltje. Voor een hoekig doosje laat je keramische platen eerst iets stevig worden. Verbind de randen met opruwen, kleislib en aandrukken. Gebruik klei met vergelijkbare vochtigheid: een droge zijwand aan een natte bodem komt gemakkelijk los.

Stap 6: Werk af op het juiste moment Maak scherpe randjes glad met licht vochtige vingers of een modelleerhoutje. Voeg oppervlakkige stempelafdrukken toe zonder de wand te doorboren. Keramische klei is leerhard wanneer ze haar vorm houdt maar nog bewerkbaar is. Dat is geschikt voor bepaalde snijbewerkingen.

Stap 7: Laat gelijkmatig drogen Zet het werk uit zon, tocht en radiatorwarmte. Dek keramische klei aanvankelijk losjes af om te snel en ongelijk drogen te beperken. Controleer uitstekende randen en aangehechte delen. Zelfdrogende klei droogt volgens de productinstructies. Volledig droge keramische klei is niet hetzelfde als leerharde klei. Laat het atelier bepalen of het stuk droog genoeg is voor hun stookprogramma.

Stap 8: Kies de passende afwerking Beschilder zelfdrogende klei pas wanneer het werk helemaal droog is. Gebruik het resultaat binnenshuis en droog, tenzij de fabrikant andere toepassingen toestaat. Keramische klei gaat naar het atelier voor de afgesproken stook- en glazuurbehandeling. Noteer kleisoort en gebruikte producten. Een keukenoven vervangt geen keramiekoven.

Variaties

• Twee sieradenschaaltjes met dezelfde buitenvorm en verschillende oppervlaktedecoratie, een glad en een gestempeld.
• Rollen en platen combineren in een lage vorm.

Tips

• Begin met kleine hoeveelheden klei om verschillende technieken uit te proberen.
• Onregelmatige randen passen bij een handgevormd ontwerp.
• Gebruik gereedschap voortaan alleen voor kleiwerk.

Tot slot

Begin met een klein schaaltje en volg de aanwijzingen van het atelier voor het bakken.

Verder lezen: Creatieve workshops pottenbakken en keramiek – Ontd.... · Klei Tags en Ornamenten Maken met Stempels: Lichte Zelfdrogende Hangers voor Beginners. · Zelfgemaakte Zoutdeegmagneten Maken: Stap-voor-Stap Knutselidee voor Beginners.